domingo, 27 de enero de 2013

Autoestima y Autosuperación: Técnicas para su mejora

1. LA AUTOESTIMA
Las creencias que tenemos acerca de nosotros mismos, aquellas cualidades, capacidades, modos de sentir o de pensar que nos atribuimos, conforman nuestra “imagen personal” o “autoimagen”. La “autoestima” es la valoración que hacemos de nosotros mismos sobre la base de las sensaciones y experiencias que hemos ido incorporando a lo largo de la vida. Nos sentimos listos o tontos, capaces o incapaces, nos gustamos o no. Esta autovaloración es muy importante, dado que de ella dependen en gran parte la realización de nuestro potencial personal y nuestros logros en la vida. De este modo, las personas que se sienten bien consigo mismas, que tienen una buena autoestima, son capaces de enfrentarse y resolver los retos y las responsabilidades que la vida plantea. Por el contrario, los que tienen una autoestima baja suelen autolimitarse y fracasar.

Las personas somos complejas y muy difíciles de definir en pocas palabras. Como existen tantos matices a tener en cuenta es importante no hacer generalizaciones a partir de uno o dos aspectos. Ejemplos:
* Podemos ser muy habladores con los amigos/as y ser callados/as en casa.
* Ser un mal jugador de fútbol no indica que seamos un desastre en todos los deportes.
* Que no nos salga bien un examen no significa que no sirvamos para los estudios.
2. ¿CÓMO SE FORMA LA AUTOESTIMA?
* El concepto de uno mismo va desarrollándose poco a poco a lo largo de la vida, cada etapa aporta en mayor o menor grado, experiencias y sentimientos, que darán como resultado una sensación general de valía e incapacidad. En la infancia descubrimos que somos niños o niñas, que tenemos manos, piernas, cabeza y otras partes de nuestro cuerpo. También descubrimos que somos seres distintos de los demás y que hay personas que nos aceptan y personas que nos rechazan. A partir de esas experiencias tem¬pranas de aceptación y rechazo de los demás es cuando comen¬zamos a generar una idea sobre lo que valemos y por lo que va¬lemos o dejamos de valer. El niño gordito desde pequeño puede ser de mayor un adulto feliz o un adulto infeliz, la dicha final tie¬ne mucho que ver con la actitud que demostraron los demás ha¬cia su exceso de peso desde la infancia.
* Durante la adolescencia, una de las fases más críticas en el desarrollo de la autoestima, el joven necesita forjarse una identidad firme y conocer a fondo sus posibilidades como individuo; también precisa apoyo social por parte de otros cuyos valores coincidan con los propios, así como hacerse valioso para avanzar con confianza hacia el futuro. Es la época en la que el muchacho pasa de la dependencia de las personas a las que ama (la familia) a la independencia, a confiar en sus propios recursos. Si durante la infancia ha desarrollado una fuerte autoestima, le será relativamente fácil superar la crisis y alcanzar la madurez. Si se siente poco valioso corre el peligro de buscar la seguridad que le falta por caminos aparentemente fáciles y gratificantes, pero a la larga destructivos como la drogadicción.
* La baja autoestima está relacionada con una distorsión del pensamiento (forma inadecuada de pensar). Las personas con baja autoestima tienen una visión muy distorsionada de lo que sen realmente; al mismo tiempo, estas personas mantienen unas exigencias extraordinariamente perfeccionistas sobre lo que deberían ser o lograr. La persona con baja autoestima mantiene un diálogo consigo misma que incluye pensamientos como:
o Sobregeneralización: A partir de un hecho aislado se crea una regla universal, general, para cualquier situación y momento: He fracasado una vez (en algo concreto); !Siempre fracasaré! (se interioriza como que fracasaré en todo).
o Designación global: Se utilizan términos peyorativos para describirse a uno mismo, en vez de describir el error concretando el momento temporal en que sucedió: !Que torpe (soy)!.
o Pensamiento polarizado: Pensamiento de todo o nada. Se llevan las cosas a sus extremos. Se tienen categorías absolutas. Es blanco o negro. Estás conmigo o contra mí. Lo hago bien o mal. No se aceptan ni se saben dar valoraciones relativas. O es perfecto o no vale.
o Autoacusación: Uno se encuentra culpable de todo. Tengo yo la culpa, !Tendría que haberme dado cuenta!.
o Personalización: Suponemos que todo tiene que ver con nosotros y nos comparamos negativamente con todos los demás. !Tiene mala cara, qué le habré hecho!.
o Lectura del pensamiento: supones que no le interesas a los demás, que no les gustas, crees que piensan mal de ti…sin evidencia real de ello. Son suposiciones que se fundamentan en cosas peregrinas y no comprobables.
o Falacias de control: Sientes que tienes una responsabilidad total con todo y con todos, o bien sientes que no tienes control sobre nada, que se es una víctima desamparada.
o Razonamiento emocional: Si lo siento así es verdad. Nos sentimos solos , sin amigos y creemos que este sentimiento refleja la realidad sin parar a contrastarlo con otros momentos y experiencias. “Si es que soy un inútil de verdad”; porque “siente” que es así realmente
3. FORMAS DE MEJORAR LA AUTOESTIMA
La autoestima puede ser cambiada y mejorada. Podemos hacer varias cosas para mejorar nuestra autoestima:
1. Convierte lo negativo en positivo:
Nunca pierdas las ganas de pensar en positivo, invierte todo lo que parezca mal o que no tiene solución:
Pensamientos negativos
“No hables”
“¡No puedo hacer nada!”
“No esperes demasiado”
“No soy suficientemente bueno”
Pensamientos alternativos
“Tengo cosas importantes que decir”
“Tengo éxito cuando me lo propongo”
“Haré realidad mis sueños”
“¡Soy bueno!”
2. No generalizar
Como ya hemos dicho, no generalizar a partir de las experiencias negativas que podamos tener en ciertos ámbitos de nuestra vida. Debemos aceptar que podemos haber tenido fallos en ciertos aspectos; pero esto no quiere decir que en general y en todos los aspectos de nuestra vida seamos “desastrosos”.
3. Centrarnos en lo positivo
En conexión con lo anterior, debemos acostumbrarnos a observar las características buenas que tenemos. Todos tenemos algo bueno de lo cual podemos sentirnos orgullosos; debemos apreciarlo y tenerlo en cuenta cuando nos evaluemos a nosotros mismos.
4. Hacernos conscientes de los logros o éxitos
Una forma de mejorar nuestra imagen relacionada con ese “observar lo bueno” consiste en hacernos conscientes de los logros o éxitos que tuvimos en el pasado e intentar tener nuevos éxitos en el futuro. Pida a los alumnos/as que piensen en el mayor éxito que han tenido durante el pasado año. Dígales que todos debemos reconocer en nosotros la capacidad de hacer cosas bien en determinados ámbitos de nuestra vida y que debemos esforzarnos por lograr los éxitos que deseamos para el futuro.
5. No compararse
Todas las personas somos diferentes; todos tenemos cualidades positivas y negativas. Aunque nos veamos “peores” que otros en algunas cuestiones, seguramente seremos “mejores” en otras; por tanto, no tiene sentido que nos comparemos ni que, nos sintamos “inferiores” a otras personas.
6. Confiar en nosotros mismos
Confiar en nosotros mismos, en nuestras capacidades y en nuestras opiniones. Actuar siempre de acuerdo a lo que pensamos y sentimos, sin preocuparse excesivamente por la aprobación de los demás.
7. Aceptarnos a nosotros mismos
Es fundamental que siempre nos aceptemos. Debemos aceptar que, con nuestras cualidades y defectos, somos, ante todo, personas importantes y valiosas.
8. Esforzarnos para mejorar Una buena forma de mejorar la autoestima es tratar de superarnos en aquellos aspectos de nosotros mismos con los que no estemos satisfechos, cambiar esos aspectos que deseamos mejorar. Para ello es útil que identifiquemos qué es lo que nos gustaría cambiar de nosotros mismos o qué nos gustaría lograr, luego debemos establecer metas a conseguir y esforzarnos por llevar a cabo esos cambios.
Elaborar proyectos de superación personal
Una parte importante de nuestra autoestima viene determinada por el balance entre nuestros éxitos y fracasos. En concreto, lograr lo que deseamos y ver satisfechas nuestras necesidades proporciona emociones positivas e incrementa la autoestima.
Se ha apuntado como una forma de mejorar la autoestima el esforzarse para cambiar las cosas que no nos gustan de nosotros mismos. Vamos a trabajar sobre un método que puede hacer más fácil estos cambios. Este método está compuesto por cuatro pasos fundamentales:
Pasos para conseguir lo que se desea.
1. Plantearse una meta clara y concreta.
2. Establecer las tareas que se deben realizar para lograrla.
3. Organizar las tareas en el orden en que se deberían realizar.
4. Ponerlas en marcha y evaluar los logros que se vayan consiguiendo.
Veamos brevemente cada uno de estos pasos:
Primer paso: Plantearse una meta clara y concreta.
Una “meta” puede ser cualquier cosa que se desee hacer o conseguir. Plantearse una meta de forma clara y concreta ayuda a tener éxito porque nos ayuda a identificar lo que quere¬mos conseguir.
La meta que nos propongamos ha de reunir una serie de requisitos. Debe ser una meta:
* SINCERA, algo que realmente queramos hacer o deseemos alcanzar.
* PERSONAL, no algo que venga impuesto por alguien desde fuera.
* REALISTA, que veamos que es posible conseguir en un plazo relativamente corto de tiempo (unas cuantas semanas).
* DIVISIBLE, que podamos determinar los pasos o cosas que hemos de hacer para conseguirla.
* MEDIBLE, que podamos comprobar lo que hemos logrado y lo que nos falta para alcanzarla.
Ejemplos:
* Obtener una buena nota en una asignatura
* Ser más popular
* Llevarse bien con los hermanos
* Hacer deporte
* Ahorrar dinero
Segundo paso: Establecer las tareas que se deben realizar para lograrla.
Una vez que hayan concretado la meta que desean alcanzar, pídales que piensen en lo que tendrían que hacer para conseguirla. No todo se consigue en un día; para conseguir mejorar en cualquier aspecto que te propongas has de hacer pequeños esfuerzos.
Póngales como ejemplo el caso de los ciclistas que participan en la vuelta ciclista a España. La meta de muchos de ellos es ganar la carrera. Pero para ello se tienen que superar a lo largo de tres semanas distintas etapas (etapas de llano, etapas de montaña, contrarreloj).
Tercer paso: Organizar las tareas en el orden en que habría que realizarlas.
Si se intenta llevar a cabo todas las tareas al mismo tiempo, es muy probable que no se consiga nada. Para lograr una meta es muy interesante que se ordenen las tareas que se deben realizar y se establezca un plan de trabajo.
Una vez que tengan la lista de las tareas que deben realizar pida que las ordenen. El orden se puede establecer de forma lógica, según la secuencia temporal en las que se tengan que realizar (para hacer una casa antes del tejado habrá que hacer los cimientos) o, en el caso de que las tareas no necesiten una secuenciación temporal, se puede empezar por las tareas más sencillas y que requieran menos esfuerzo, dejando para el final las más difíciles o costosas.
Cuarto paso: Ponerlas en marcha y evaluar los logros que se vayan consiguiendo.
Una vez elaborado el proyecto personal habría que comprometerse con él y ponerlo en práctica. Para llegar a conseguirlo es importante ir evaluando los esfuerzos realizados. Esto puede ser difícil hacerlo uno mismo, pero es relativamente sencillo si se pide a un familiar o a un amigo que nos ayude a evaluar nuestros progresos.
Vamos a ver un ejemplo en el que una persona uno elabora un proyecto de superación personal con el fin de superar la timidez:
Ejemplo de Proyecto Personales
1. Meta: Superar a timidez.
2. Tareas para conseguirlo:
* Saludar a gente que conozcas
* Unirse a grupos de compañeros en el recreo
* Iniciar conversaciones con compañeros
* Iniciar conversaciones con desconocidos
* Hacer preguntas al profesor
(Organización de las tareas (empezar por lo más fácil y avanzar hacia las tareas más difíciles))
Organización de tareas
Angel Antonio Marcuello García
Jefe del Gabinete de Psicología de la Escuela de Especialidades Antonio de Escaño (Ferrol-La Coruña)
BIBILIOGRAFIA:
* CASTAÑER, OLGA. ¿Por qué no logro ser asertivo?. DESCLE. 2001.
* CASTAÑER, OLGA. La asertividad: expresión de una sana autoestima. DESCLE. 1996.
* DE LAS HERAS RENERO, Mª DOLORES Y COLS. Programa Discover. Junta Castilla y León.
* E. CABALLO, VICENTE. Manual de evaluación y tratamiento de las habilidades sociales. SIGLO XXI. 1999.
* GOLDSTEIN ARNOLD. Habilidades sociales y autocontrol en la adolescencia. SIGLO XXI. 1999.
* LUENGO MARTÍN, Mª ÁNGELES Y COLS. Construyendo la Salud. MEC.
* MARTHA DAVIS, MATTHEW MCKAY. Técnicas cognitivas para el tratamiento del estrés. MARTÍNEZ ROCA. 1998.
* MARTHA DAVIS, MATTHEW MCKAY. Técnicas de autocontrol emocional. MARTÍNEZ ROCA. 1998.
* MATTHEW MCKAY, PATRICK FANNING. Autoestima Evaluación y mejora. MARTÍNEZ ROCA. 1999.
* VALLÉS ARANDIGA A. Y VALLÉS TORTOSA C. Programa de refuerzo de las habilidades sociales III. EOS.

domingo, 13 de enero de 2013

LAS TÉCNICAS DE ESTUDIO: Mejorar la Capacidad de Aprendizaje

El fracaso académico no sólo es consecuencia de problemas o deficiencias cognitivas del alumno. Algunas veces, este fracaso puede deberse a qué la forma de estudiar que posee el alumno no es la adecuada.
Por eso, existen diferentes programas de entrenamiento en técnicas de estudio que pueden resultar de gran utilidad para todas aquellas personas que están estudiando y necesitan aprender a estudiar de una forma más eficaz y satisfactoria o necesitan mejorar sus propias técnicas de estudio para evitar posibles fracasos escolares.
El método L.S.E.R.M. es uno de estos programas de entrenamiento en técnicas de estudio, que pretende enseñar cuáles son los principales pasos a seguir en el estudio y aprendizaje de una lección. Es decir, este método tiene como objetivo entrenar a las personas en las principales técnicas de estudio que pueden facilitar el proceso de aprendizaje.
Como ya se ha dicho, el método L.S.E.R.M. enseña a perfeccionar los pasos fundamentales que hay que realizar en el estudio de un texto o de un tema y que, como indican sus iniciales, son la Lectura, el Subrayado, el Esquema, el Resumen, el Repaso, y la Memorización. Vamos a pasar a detallarlos a continuación.
L = Lectura
El primer paso para el estudio es realizar la lectura del texto que se debe aprender. Para ello, una lectura exploratoria o pre-lectura (es decir, una primera lectura rápida del texto) permite obtener una primera síntesis inicial del tema y, posteriormente, una lectura comprensiva (volver a leer el texto detenidamente) ayuda a entender y profundizar en el contenido del mismo. En definitiva que “sin entender es difícil aprender y muy fácil olvidar”.
Para poder realizar una lectura comprensiva de un texto, hay que leerlo muy detalladamente, atendiendo y reflexionando sobre su estructura lógica, sobre las ideas que se plantean en el mismo y sobre el significado de las palabras que se desconocen, incluso buscarlas en un diccionario si es necesario.
S = Subrayado
El siguiente paso es aprender a subrayar el texto o aprender a señalar las ideas más importantes que interesa destacar.
Subrayar consiste en destacar mediante trazos (haciendo rayas o poniendo líneas) las ideas fundamentales o secundarias presentes en el texto, así como todas las palabras claves o los detalles importantes, con el fin de que resalten.
La ventaja de utilizar el subrayado reside en que se evita la pérdida de tiempo a la hora de estudiar el texto, puesto que permite fijar la atención sobre lo que interesa, es decir, permite realizar rápidos repasos del tema a estudiar.
Existen varias formas de subrayar, aunque cada persona puede utilizar la manera de subrayar que mejor se adapte a su estudio, incluso puede utilizar combinaciones de subrayados.
Los principales tipos de subrayado son:
1. El subrayado lineal, que puede realizarse mediante líneas simples, dobles rayas o líneas de puntos, o mediante el uso de colores.
2. El subrayado de engarce o realizar anotaciones marginales (escribir en el margen) de dos o tres palabras entresacadas del texto y que lo resumen.
3. El subrayado con signos, es decir, utilizar signos convencionales o inventados para marcar ideas importantes, aspectos que no se entienden, etc.
E = Esquema
El esquema es la representación gráfica del resumen del texto, que permite captar, con un simple vistazo, el contenido y la organización de las ideas del texto.
Algunos tipos de esquemas son:
1. Esquemas Numéricos
2. Esquemas con letras
3. Esquemas Mixtos (letras y números)
4. Esquemas gráficos o de llaves
5. Esquemas de flechas
6. Esquemas de barras y puntos
7. Cuadros sinópticos
8. Diagramas
R = Resumir y Repasar
El resumen consiste en sintetizar o reducir a términos más breves y precisos lo más esencial del tema que se está intentando aprender.
Por eso, un buen resumen no debe exceder más del 30% de la extensión del texto original y debe reflejar solamente las ideas más importantes expresadas de forma personal, con las propias palabras. Con esta técnica, se consigue desarrollar la capacidad de síntesis y mejorar la capacidad de expresión escrita.
Además de resumir el texto, se debe repasar y repetir mentalmente o en voz alta el mismo, para retener las ideas principales del texto estudiado, al igual que hacerse preguntas sobre él para saber qué aspectos deben ser reforzados y nuevamente repasados.
M = Memorizar
Por último, memorizar consiste en adquirir y mantener en la memoria o el recuerdo aquéllos conocimientos necesarios y fundamentales sobre un tema, para después poder recuperarlos satisfactoriamente.
Por tanto, es conveniente potenciar la capacidad de memorizar o recordar todas las cuestiones que tienen un mayor grado de dificultad mediante lo que se denominan reglas mnemotécicas.
Algunas técnicas de memorización o reglas mnemotécicas son:
* La Técnica de la historieta, que consiste en construir una historia con los elementos que deben memorizarse.
* La Técnica de los lugares, que es asociar cada uno de los elementos que deben memorizarse con los lugares de un recorrido que es familiar para el estudiante.
* La Técnica de la cadena, que pretende concatenar las palabras a memorizar mediante el uso de imágenes.
* La Técnica de la oración creativa, que consiste en concentrar un significado o contenido de un tema por medio de una oración.
El método L.S.E.R.M. no es el único programa de entrenamiento en técnicas de estudio que hay. Existen otros programas cuya finalidad, también, es enseñar formas de estudiar que ayuden a mejorar el propio proceso de estudio y aprendizaje, a aumentar el rendimiento académico y a favorecer la autoestima y la motivación escolar.
Algunos de estos programas de entrenamiento incluyen las técnicas de preparación de exámenes, técnicas de planificación del estudio, técnicas de relajación, etc.
En definitiva, todos los programas de entrenamiento en técnicas de estudio pretenden que el estudiante descubra cuál es su mejor método personal de estudio, al ofrecerle pequeños y grandes “trucos” que puedan resultarle muy útiles y que, especialmente, suelen ir dirigidos a niños en edades escolares y a adolescentes, para prevenir un posible “fracaso escolar” y orientarles en su andadura académica.
Por: Mª Dolores Pérez Bravo
Psicóloga (Nº Colegiada: CM 01017)
BIBLIOGRAFÍA
* Clough, E. (1989). Técnicas de estudio y examen. Editorial Pirámide.
* Salas, M. (1993). Técnicas de Estudio. Biblioteca temática Alianza.
* Tierno, B. (1995). Cómo estudiar con éxito. Plaza Joven.
* Tierno, B. (1994). Las mejores técnicas de estudio. Ediciones Temas de Hoy.

domingo, 16 de diciembre de 2012

O MEU PRIMEIRO SUSPENSO

Un día calquera poden romperse os sonos de os pais respecto de os seus fillos. Isto é o que sucede cando o fillo trae o primeiro suspenso.
Pode que ata agora as notas escolares do fillo terían sido excelentes e de súpeto chega primeiro suspenso. Rómpese cunha costume, tal vez unha rutina positiva no comportamento do fillo, que os pais non rematan de entender e encaixar como é debido.

O máis probable é que ese primeiro suspenso poida estar causado por moi diversos motivos:
* porque o neno descoidouse na preparación desa materia;
* porque, sinxelamente,non se entende con a profesora;
* porque non tivo a sorte suficiente nas preguntas que lle fixeron na última avaliación;
* ou acaso porque esa materia non lle gusta, bloquéase cando se pon a estudala.
Outras veces o suspenso aparece no fillo no marco dun rendemento académico moito máis pobre. É, dende logo, o primeiro suspenso, pero…non o único nesta primeira avaliación. Ese suspenso vén trabado a outros, sexan estes moitos ou poucos, sen que os pais saiban a que aterse. O seu fillo, dende logo, é intelixente, simpático, dócil e parecía moi aplicado. Enténdese menos, por iso, o fatal resultado de esta primeira avaliación.De aquí que os pais decidan consultar cos profesores do seu fillo, por se tivese algún trastorno que explique ese desastre escolar, e así tratar de poñerlle remedio. Son pais que oíron falar de dislexia, atraso mental, trastornos da atención, hiperactividade,etc., e comezan a sospeitar se non estará aí a causa de que o seu fillo suspenda.
Noutros fillos, o primeiro suspenso aparece moito máis tarde. É o caso, por exemplo, do fillo maior que sempre obtivo moi boas notas e deu co seu modo de conducirse un bo exemplo aos seus irmáns: tamén nisto do estudo. Pero un día inesperado preséntase na casa co primeiro suspenso. Aos pais estráñalles moito este resultado, pero non acertan a entender -despois de preguntar o fillo unha e outra vez acerca do que pasou-, cal poida ser a súa causa. É posible que ese fillo tivese un conflito cos seus compañeiros, se namorase ou tal vez lle deixase a rapaza coa que saía.
Que é o que sucede na familia cando os fillos suspenden? Como responden os pais ante o suspenso dun fillo? As respostas e comportamentos a estes sucesos adoitan ser moi variadas e non todas elas se dirixen como debesen á solución do problema.
Cando os fillos suspenden, a familia polo xeral se alborota, entra en conflito e se enrarece. As reprensións, os “sermóns”, os castigos, os xestos desaboridos, as malas caras, as correccións en público sucédense como un torrente que se precipita sobre o fillo que suspendeu, que queda así anegado, culpabilizado e confundido. En realidade, o fillo suspendido non sabe como responder, dado que unha parte do seu corazón o fai notar que os seus pais teñen razón. Pero, ao mesmo tempo, dóese deses excesos aos que tal vez considera, por ser esaxerados, como inxustos.
A dor dos pais ante o primeiro suspenso dun fillo ten moito de obxectivo, certamente, pero tamén está cargado de moitas consideracións subxectivas, non sempre acertadas.
Se o suspenso acontece no fillo maior, os pais pensarán que, con toda urxencia, han de esforzarse en corrixilo, co fin de que os demais fillos non sigan o mal exemplo.
A imaxinación dos pais adoita magnificar a importancia do primeiro suspenso. Hai pais que o viven como unha deshonra ou unha desgracia familiar. O suspenso do fillo -así pensan algúns pais- arruína o prestixio da familia. Son pais que poden chegar a avergonzarse dos seus fillos, probablemente porque con anterioridade se adornaran coas cousas boas deles.
Nese caso, son pais que viven, a causa dese suspenso, unha gran traxedia. E proxectan no futuro unha mera anécdota curricular -que dende logo hai que tratar de corrixir-, da que non hai que sacar tan funestas consecuencias.
Un fillo non debería ser medido polos seus pais por só as cualificacións que obteña. Sen dúbida ningunha, as notas son algo importante, porque máis alá das súas limitacións, constitúen un indicador, relativamente obxectivo, de como vai ese fillo (se se esforza por traballar ou non, se é constante ou non no que se propón, se dispón de capacidade para vencerse a si mesmo, se tolera ou non as frustracións, etc.).Pero as cualificacións non son o único modo de manifestar o que o fillo é. As cualificacións non constitúen a mellor fotografía -e a máis completa- da persoa do fillo.Valorar o fillo unicamente polas notas que obtén é un tremendo erro. As notas escolares hai que tomalas polo que son e valen: un aspecto, sempre parcial, que manifesta certas peculiaridades do fillo, da vida dun fillo, por outra parte, en continua evolución. Facer das notas o único criterio para a cualificación do fillo constitúe un erro tan xigante coma se os fillos cualificasen os seus respectivos pais unicamente pola contía dos seus ingresos económicos.
Doutra parte, a familia non debe presentarse ante a comunidade como un todo único, cuxo prestixio resultante sexa a suma dos prestigios ou desprestixios académicos de cada unha das persoas que a integran. A familia non é unha “sociedade de bombos mutuos” e moito menos unha empresa cuxos valores -sobre todo os académicos, que son os máis difíciles de evadir e ocultar ante a mirada de curiosos e estraños- coticen na bolsa cultural.
Ante o primeiro suspenso o que os pais han de facer ante todo é non dramatizar, non apelar a “os sacrificios que fai o teu pai para que ti estudes”, non descualificar de forma absoluta o fillo e culpabilizar o en extremo. Cando se procede así, os pais equivócanse: tomaron a parte (o rendemento escolar ou académico) polo todo (a enteira persoa do seu fillo); contribuíron a que o fillo diminúa a súa autoestima e empobreza o seu nivel de aspiracións; e é probable que estean a condicionar no fillo a aparición dun concepto negativo de si mesmo (autoconcepto).
O postulado economicista e erróneo de “tanta vales canto tes” foi aquí substituído polo de “tanto vales canto valen as túas cualificacións” e, de momento, en nada máis. Este reducionismo no que se incorre non se compadece do fillo, nin lle fai xustiza, nin lle axuda a resolver.
O primeiro suspenso -estamos de acordo niso sería mellor que nunca se tivese producido. Pero unha vez que a súa aparición constitúe un feito irremediable, hai que tratar de sacar del o mellor partido posible. Son moitas as vantaxes que do primeiro suspenso poden derivarse tanto para o futuro profesional do fillo e a súa enteira persoa coma para a totalidade da familia e a sociedade.
O primeiro suspenso constitúe, que dúbida cabe, unha das primeiras e máis importantes situacións en que o fillo se encontra ante unha frustración persoal. Un suspenso non é outra cousa que a avaliación negativa acerca dunha aprendizaxe determinada sobre unha materia, cuantificada de forma numérica e convencional e, polo momento,nada máis.Este é o seu significado obxectivo. Pero sacar un suspenso é tamén moito máis que iso para o alumno que o obtén (significado subxectivo). Suspender é sinónimo de ser valorado de forma negativa na aprendizaxe realizada (criterio obxectivo), por cuxa virtude a mesma persoa queda cualificada en algo parcial -non na súa totalidade- de forma negativa (criterio subxectivo). Suspender unha materia é por iso en certo modo suspender parcialmente o propio Yo, ese Yo que cada persoa ama por enriba de calquera outra cousa.
Importa moito para o fillo que os pais o ensinen a afrontar esa experiencia frustrante. Para iso é moi conveniente que se individúen e illen ata chegar a identificar as causas por cales se produciu o suspenso. Este é o primeiro paso que hai que dar para a resolución do conflito En segundo lugar, é conveniente ensinalo o fillo a distinguir entre o suspenso na aprendizaxe desa materia e outras moitas cousas máis importantes que esa, que en nada han de cambiar por iso. Refírome, claro está, ao que o fillo vale por si mesmo, aos seus numerosos trazos positivos (xenerosidade, preocupación polos demais, espírito de sacrificio, amizade, etc.), e ao moito que os seus pais lle queren, con independencia do resultado escolar obtido.
A persoa é sempre moito máis que o que as súas accións e omisións valen. A persoa dispón sempre no seu haber de máis trazos positivos que negativos. Por iso constitúe un rudo erro pedagóxico magnificar os segundos e que se lle esquecen os primeiros. Grazas precisamente a eses variados e numerosos trazos positivos de que dispón é como o neno pode superarse a si mesmo, ao tratar de superar na seguinte avaliación ou convocatoria o actual suspenso. Un suspenso, dende esta perspectiva, é apenas un obstáculo, unha nova meta que se lle presenta, un reto que é preciso afrontar e alcanzar a resolver, co fin de crecer e madurar, é dicir, co fin de ser un mesmo, de sacar de si mesmo a mellor persoa posible.
Doutra parte, hai que entender o feito de que os pais se contraríen ante a chegada do suspenso. Pero sen xamais confundir esa contrariedade co afecto que experimentan polos seus fillos, afecto que en modo ningún han de ser alcanzados por este suceso. Sinxelamente, porque eses afectos son incondicionados e non poden estar subordinados ás cualificacións que obteñan os fillos.
Os pais poden servirse tamén do primeiro suspenso para crecer en tanto que pais. É posible que se tivesen estado máis atentos ás tarefas de aprendizaxe dese fillo, tal suspenso non se tivese producido.Como pais teñen deber de saber que é o que aprenden os seus fillos e que dificultades encontran nesas aprendizaxes. Non se trata tanto de que o pai substitúa o profesor na tarefa de ensinar o seu fillo, coma de que os pais se ocupen tamén -en lugar de só se preocupar- destes aspectos. Cada un ha de responder do cumprimento da súa misión.
Ao profesor corresponde o ensino desa materia, pero tamén o seguimento da aprendizaxe de cada alumno e tratar de motivar máis a quen máis necesidade teñen diso. Pero estas funcións dos profesores en modo ningún exclúen ou substitúen as que son propias dos pais.Os pais, en cambio, han de acompañar os seus fillos nas aprendizaxes que realizan; os pais han de compartir con eles os seus obstáculos e dificultades e axudalos a resolvelas na medida das súas posibilidades; os pais han de dar tamén exemplo aos seus fillos, estudando algunha que outra vez -en presenza dos fillos para mellorar así o desempeño das actividades profesionais en que se ocupan. Isto demostra que os pais non o saben todo, ao mesmo tempo que no fogar crea un clima favorable para o estudo. O ideal é que tamén os pais teñan que estudar de cando en vez, e que nisto sexan tamén un exemplo próximo e frecuente para os seus fillos.
En cambio, sería un erro supoñer que con cada exame que cada fillo realiza -e terán que realizar miles ao longo das súas vidas-, toda a familia se examina e resulta aprobada ou suspendida. Isto en absoluto é certo, por moito arraigamento social que tal práctica aínda teña nalgunhas familias. Doutra parte, é lóxico que na familia se note eses períodos de maior tensión xeneralizada, como consecuencia dos exames que realizan os fillos. Pero, enténdase ben, son os fillos e só eles os que se examinan.
Aos pais -nestes períodos en que ás veces se produce unha especial tensión- son outras as obrigas que lles corresponde. Así, por exemplo, a de descargar a atmosfera de traxedia que, con farta frecuencia, envolve a estas situacións; animalos a que conseguirán o resultado que se propoñen alcanzar, porque valen e están a traballar forte; evitarlles toda sensación de angustia, temor ou rexeitamento ante as probas que van realizar; afirmalos no que valen e confiar neles, ofrecéndolles a seguridade da que tanto necesitan nesas circunstancias; ter algún detalle nas comidas ou na sobremesa, que aos fillos lles guste e aprecien, de maneira que produza certo alivio na ansiedade flotante que invade o fogar.
Aínda que os fillos que suspenden teñan que abreviar as súas vacacións, a causa dos suspensos obtidos a familia na súa integridade non ha de castigarse a ela mesma e quedar sen vacacións. Ademais, en moitas situacións, non é conveniente que os fillos “queden sen vacacións”. Tamén é conveniente que eles descansen, aínda que máis brevemente sen teñen de emprender de novo a preparación dunha materia.
O ideal é axudalos a organizarse mellor, de maneira que descansen uns días e que -unha vez foron motivados para comezar a estudar outra vez- reemprendan os seus traballos. Ao que se aprecia, tamén os suspensos poden axudar a crecer a fillos e pais.
Trátase de non dramatizar o que apenas é unha anécdota, importante si, pero á fin unha mera anécdota, na vida de fillos e pais. Os suspensos son cousas dun instante; o crecemento e a madureza persoal asunto de toda a vida; a sabedoría dos pais como educadores unha cuestión para a eternidade.
CONSEJERÍA DE LA FAMILIA Y ASUNTOS SOCIALES DE LA COMUNIDAD DE MADRID
GUIAS DE LA FAMILIA EN MOMENTOS DIFÍCILES
AUTOR: DEPARTAMENTO DE PSICOLOGÍA DE LA UNIVERSIDAD DE SAN PABLO
DIRIXIDO: CATEDRÁTICO DE PSICOPATOLOXÍA: AQUILINO POLAINO-LORENTE

domingo, 9 de diciembre de 2012

Si fuera adulto antes que niño qué regalo pediría a mis padres

Los padres somos los primeros y los más importantes a la hora de influir en el desarrollo y en la personalidad de nuestros hijos. Nuestro comportamiento, las normas y los límites que desde la familia reciban, desde que nacen hasta que comiencen a defenderse solos, serán los que más van a incidir en ellos. Por tanto, es fundamental que los padres asumamos desde el principio la responsabilidad de implicarnos en su educación y en su desarrollo intentando ser unos buenos modelos para ellos.

* No me deis todo lo que os pida, a veces sólo pido para ver hasta dónde puedo llegar. Si me decís “No” aprenderé de vosotros y si no aprendo ahora a decir no a lo que está permitido, cómo sabré decir no a lo que está prohibido.
* No me deis todo aunque no os lo pida, quiero aprender no sólo a recibir sino también a dar. Si sólo aprendo a recibir, me habré acostumbrado tanto que, luego no sabré dar porque no sabré cómo hacerlo pues nunca lo habré hecho. Quiero aprender a valorar y desear lo que no tengo. Quiero aprender a desear las cosas y a esforzarme por conseguirlas. Para qué me sirven tantos juguetes si algunos ni siquiera sé que los tengo. Déjame soñar con lo que yo haría si tuviera algo que no tengo. Déjame jugar como tú lo hacías, no tenías juguetes pero tenías ingenio, déjame desarrollarlo yo también quiero tenerlo.
* No me des tanto vicio, quiero aprender que para conseguir cosas importantes tengo que realizar grandes esfuerzos, quiero aprender a luchar y a esforzarme por conseguir lo que quiero porque los demás no me van a mimar como tú lo haces. Quiero aprender de las privaciones pues con ello aprenderé a valorar lo que consiga.
* No me grites, te respeto menos cuando lo haces, y además me enseñas a gritar a mí también, y yo no quiero hacerlo. Quiero aprender a enviar mensajes que transmitan paciencia, calma, serenidad y no agresividad. No quiero que mi comportamiento provoque agresividad y rabia en los demás. Quiero aprender a hablar sin gritar, se consigue más con calma que con gritos. Si gritas me asustas, me acobardas y aprenderé a ser inseguro cuando tenga que decir algo importante porque no sabré cómo hacerlo si no grito. Me encanta escucharte cuando no me gritas.
* No me castigues para educarme, muchas veces me acuerdo del castigo pero no recuerdo qué hice para merecerlo.Quiero aprender a no tener que disfrazar ni a ocultar mis comportamientos negativos. Abre mis ojos con otras alternativas como por ej. resaltar mis progresos. Me siento muy orgulloso cuando me resaltas lo positivo. Cuando la balanza de lo positivo es superior a lo negativo, estoy mucho más contento y hago las cosas mucho mejor.
* No me critiques y censures lo que hago mal, quiero que me digas lo que hago bien. Quiero que me obligues a tener buenos hábitos y buenas costumbres, pues aunque me moleste algún día te lo agradeceré. Quiero aprender a sentirme bien con lo que he hecho bien, señálame los errores pero sobre todo apréciame las virtudes, incentívame con sonrisas y dame muchos besos valorándome todo lo positivo que hay en mí. Me encanta repetir lo que sé que te gusta porque mi autoestima con eso se beneficia.
* No me critiques cuando estés enfadado, cuando te enfadas, la rabia hace que digas cosas que no piensas, que hagas y digas cosas que no quieres. No me enseñes a decir cosas que no pienso y que no siento, no me enseñes a hacer cosas que no quiero. Quiero aprender a controlar, quiero aprender a no tener que arrepentirme por haber dicho algo que no es verdad y que sólo la ira y la rabia han permitido decirlo. Te quiero demasiado para hacerte daño.
* Piensa antes de decirme cosas que ni siquiera tú te las crees, me hace mucho daño cuando me dices “No sirves para nada.” “Eres un inútil” “No te aguanto” “Todo lo haces mal” “Cuándo vas a crecer” “Cuándo vas a madurar” “Mi mayor desgracia cuando tú naciste.” “Tú eres la vergüenza de la familia.” “Eres un desastre”… Sé que no lo crees cuando me lo dices pero a veces hasta yo me lo termino creyendo. Quiero aprender a respetarte y a quererte no a desear tener los padres de mis amigos. No eches por tierra la poca confianza que tengo en mí.Igual si cuentas hasta diez verás las cosas de otra forma y con un poco de suerte no seré tan malo como tú crees.
* Olvida los errores que he cometido en el pasado, sé que lo hice mal, pero no me lo recuerdes tanto. Enséñame a corregir pero de forma positiva, sin destruir la poca seguridad que tengo debido a mis años. Quiero aprender a centrarme en el presente, en el aquí, en el ahora. Me gustaría aprender a no repetir siempre la misma queja, a no escuchar siempre la misma melodía. Me gustaría aprender a perdonar errores pasados. Me gustaría aprender qué tengo que hacer para estimularme y para animarme a conseguir nuevos objetivos y nuevas metas. Algún día yo estaré preparado para hacerlo con mis hijos.
* Acéptame como soy , sé que te gustaría tener un hijo más guapo, más inteligente, más trabajador, que tuviera las cualidades que tú deseabas para mí y con las que tú soñabas. Enséñame a mejorar pero acéptame y quiéreme aunque mis preferencias no coincidan con las tuyas. No te sientas defraudado porque tus expectativas no se cumplan del todo. Si me respetas como soy puedes sentirte muy orgulloso porque me estarás enseñando respeto y autoestima. Posiblemente algún día supere con creces tus expectativas.
* Muéstrame lo orgulloso que te sientes de mí, sé que hago muchas cosas mal porque estoy aprendiendo, pero también hago muchas cosas bien, muéstramelas y enséñame a detectarlas. Dime todo lo que hago bien por mínimo que sea, eso me levanta el ánimo, me da alas, hace que me esfuerce en mejorar lo que no me sale bien para hacerlo mucho mejor y para que tú te sientas orgulloso y para que me lo puedas volver a decir. Quiero aprender a ver lo positivo que hay en mí y tú me lo puedes enseñar.
* Oblígame a respetar las normas y los límites aunque me fastidie y aunque me enfade, muchas veces me enfadaré cuando me exijas su cumplimiento pero no te importe, que eso no te impida enseñarme a ser responsable. No permitas que me salga siempre con la mía si eso implica saltarme las normas pues a la larga seré mucho más feliz y tendré muchos más motivos para sentirme orgulloso.
* Poneros de acuerdo cuando me exijáis algo, me pongo muy contento cuando uno me impide una cosa y el otro me lo permite, pues me salgo con lo que me apetece pero eso no me ayuda a ser responsable ni a desarrollarme. Quiero aprender de vosotros a ser un buen padre. No quiero aprender el arte de la desorientación, de la manipulación y de las triquiñuelas para salirme siempre con lo que quiero. Quiero aprender a conseguir lo que es correcto y no sólo lo que me apetece.
* No me deis siempre órdenes, si en vez de órdenes, a veces, me pidierais las cosas, yo lo haría más rápido y mucho más a gusto. Quiero aprender a pedir las cosas dialogando, sin exigencias. Quiero aprender a tener en cuenta otros puntos de vista, otras alternativas. Quiero aprender de ti para algún día ser un buen padre.
* Cumple las promesas, buenas o malas. Si me prometes un premio dámelo, pero si me prometes un castigo dámelo también. Nunca digas algo que no estés dispuesto a cumplir. Quiero aprender a diferenciar lo correcto de lo incorrecto, lo que está bien de lo que está mal. Quiero confiar en ti, pero sobre todo quiero aprender que una promesa se cumple por encima de todo. Si no puedo confiar en ti en quién podré confiar.
* No me compares con nadie, pero por favor, especialmente con mis hermanos. Si tú me haces brillar por encima de los demás, alguien va a sufrir por ello, y si me haces brillar por debajo seré yo quien sufra. Quiero aprender a crecer con seguridad, sin miedo, sin compararme con nadie, siendo yo mismo y sintiéndome orgulloso de que mi esfuerzo aunque sea pequeño para ti a mí me sirva para algo. Quiero aprender a andar con seguridad sin tener que mirar hacia un lado para ver qué opinan los demás.
* No cambies de opinión tan a menudo sobre lo que debo hacer, decídete y mantén esta decisión. Eres mi modelo y quiero aprender de ti, quiero aprender sabiendo que el mejor ejemplo eres tú. Si tú dices una cosa y luego haces otra me estás enseñando que es así como hay que comportarse. Algún día yo también quiero ser el mejor modelo para mis hijos y la mejor escuela, quiero que ellos también aprendan de mí como yo lo hice de ti, por eso quiero que tú me enseñes. Quiero no tener que pedir las cosas si me has dicho “NO” y quiero tener muy claro que cuando me has dicho “SÍ” es “SÍ”. Quiero crecer sin ambigüedades. Quiero tener las ideas claras. Lo Blanco Blanco, lo Negro Negro.
* Déjame valerme por mí mismo, sí tú haces todo por mí, yo nunca podré aprender y eso me aterra. Quiero aprender a equivocarme. Cómo voy a aprender a hacer las cosas bien si no me dejas hacerlas. Nunca aprenderé a andar si no dejas que me caiga. Cuando algo hago mal es porque he intentado hacerlo. Quiero aprender de mis errores. Quiero que me orientes, que aclares mis ideas, pero también quiero que me comprendas cuando me equivoque. Si me das confianza aprenderé a desarrollar seguridad y autoestima, aprenderé y creceré desarrollando mis propios recursos y mis propias habilidades para conseguir las metas que tú has conseguido.
* No digas mentiras delante de mí ni me pidas que las diga por ti, aunque sean mentirijillas o para sacarte de algún apuro, no sólo me harás sentir mal sino que perderé la fe en lo que digas. No me enseñes a mentir, enséñame a decir la verdad y a responsabilizarme de las consecuencias, seré mucho más feliz aunque a veces me cueste un castigo. Quiero aprender a ser honesto, a decir siempre la verdad porque si miento a los demás también aprenderé a mentirme a mí mismo y yo no quiero engañarte ni a ti, ni a mí, ni a nadie.
* Cuando yo haga algo malo, no me exijas que te diga por qué lo hice, a veces ni yo mismo lo sé. Quiero aprender a confiar en ti y a poder contarte las cosas que me agobian. Cuando me pides algo con exigencias me bloqueo y no puedo hablar. Déjame contarte lo que siento, pero por favor escúchame, ten paciencia conmigo, no me grites cuando haga algo malo. Sé que a veces me pongo agresivo y te contesto de malas maneras, pero enséñame a controlarme, enséñame a razonar y a reconocer mis errores. Quiero aprender de ti, tú eres mi maestro, mi modelo. Quiero compartir contigo mis dudas, mis angustias y mis problemas. Si me enseñas a escuchar y a hablar con tranquilidad yo también aprenderé a dialogar y la comunicación vendrá sola.
* Antes de saber lo que te voy a decir, por favor no anticipes y escúchame hasta el final, quiero que tú me enseñes a escuchar en silencio, quiero aprender a concentrarme en lo que otros me están diciendo, no quiero anticipar ni generar ideas equivocadas. Enséñame con tu ejemplo a analizar y a comprender lo que me están diciendo sin precipitarme, no quiero cometer injusticias ni liberar batallas. Quiero aprender y tú me lo puedes enseñar.
* Apórtame tus ideas porque son muy importantes para mí, pero antes de escucharme “no me digas que ya lo sabías” “que me conoces mejor que nadie” porque a veces te equivocas. Enséñame a sentirme importante, a sentir que cuando hablo alguien me escucha porque lo que digo es importante aunque sólo sea para mí. Si me enseñas yo también lo haré cuando sea padre.
* Cuando estés equivocado en algo, admítelo. Crecerá la opinión que yo tengo de ti y me enseñarás a admitir mis equivocaciones también. Yo también quiero aprender a que puedo equivocarme, a que es un paso necesario para poder aprender.Quiero aprender que es más importante admitir el error y poner los medios para corregirlo que negarlo para que los demás no me critiquen. Si tú reconoces tus equivocaciones me enseñarás lo importante que es reconocer nuestros propios errores y así podré aprender de ellos para después poder enseñárselo a mis hijos.
* Cuando haga algo bien hecho, admítelo también. Me sentiré orgulloso de ti pero también lo volveré a repetir porque me habrás enseñado que es importante hacer las cosas bien hechas. Quiero aprender a valorar lo que está bien hecho no sólo a escuchar lo que hago mal. Cuando me dices lo que hago bien me siento importante y me siento seguro, pero si sólo me dices lo que hago mal me siento fracasado y sin fuerzas para continuar. Si reconoces mis progresos me animarás a hacer otros nuevos pues tú serás mi estímulo y yo querré llegar, como mínimo, hasta donde tú has llegado.
* Tampoco me digas siempre lo bien que hago las cosas. Enséñame a ser realista, no me alabes sin ton ni son como si fuera “Don perfecto y casi Divino”. Alábame por mi esfuerzo, por lo conseguido, por lo que realmente merezca la pena. Enséñame a discriminar lo que está bien de lo que está mal, lo que puedo mejorar, lo que me queda por recorrer pero no me conviertas en un pavo real fatuo y orgulloso cuando el esfuerzo realizado sea nulo.
* No me digas que haga una cosa que tú no haces, yo aprenderé y haré siempre lo que tú hagas, aunque no lo digas, pero nunca haré lo que tú digas que hay que hacer pero que tú no haces. Quiero aprender a ser coherente, dame consejos útiles pero que pueda aprenderlos a través de tus hechos. Se aprende muchísimo más viendo cómo otros lo llevan a cabo. No me digas una cosa y tú hagas lo contrario pues aprenderé a hacer lo mismo. Quiero aprender a sentirme seguro y sincero conmigo mismo. Quiero cumplir lo que diga aunque no me apetezca, pero ante todo quiero ser fiel a mi palabra.
* Enséñame a querer y a respetar a los demás. No importa si en el colegio me quieren enseñar, porque de nada vale, si yo veo que tú ni quieres ni respetas a los demás. Quiero aprender a través de ti, enséñame a querer, enséñame a respetar. No me enseñes a ser egoísta. No me enseñes a descuidar lo que me rodea. No me riñas porque deje revuelta mi habitación si cuando vamos por la calle tú tiras un papel o un cigarrillo al suelo. Dame buenos ejemplos pues yo aprenderé con ellos y algún día se los podré enseñar a mis hijos porque me sentiré muy orgulloso de haberlos aprendido de mis padres.
* Enséñame a respetar, no me enseñes a criticar. Cuando tú criticas a los demás aprendo a no ser respetuoso, a no ser objetivo, a ver lo negativo de las personas, a no captar lo mejor de cada uno. Enséñame a ser justo a través de tu ejemplo, en el colegio ya me quieren enseñar la teoría, pero yo quiero aprender y vivir la práctica a través tuyo.
* Cuando te cuente algo que para mí es un problema no me digas: no tengo tiempo para tonterías o eso no tiene importancia. Trata de comprenderme, de escucharme y ayudarme. Lo que para ti no tiene importancia para mí puede tenerla mucho. Me gustaría hablar contigo cuando cenamos, cuando vamos en el coche, cuando estamos sentados en el sofá… Ya sé que a veces te cuento tonterías, pero tú me puedes enseñar mucho, me puedes enseñar a escuchar, a dialogar, a ponerme en la postura del otro, a expresar mis sentimientos, a no sentir vergüenza por lo que piense. Tengo pocos años y poca experiencia pero quiero que me enriquezcas con la tuya. Enséñame a ser adulto y a formarme, que cuando tenga tus años me sienta orgulloso de enseñar a mis hijos lo que aprendí de ti. Déjame hablar aunque te cuente tonterías.
* Y quiéreme, y dímelo, no te canses de repetírmelo, a mí me gusta oírtelo decir, aunque tú no lo creas necesario porque supongas que ya lo sé, ¡no lo des por hecho!Si te lo oigo decir muchas veces yo también aprenderé a decirlo. Achúchame y dame muchos besos, cualquier ocasión es buena, quiero aprender a verlo como algo normal, como algo cotidiano, como una costumbre que valore lo importantes que somos, para que cuando sea adolescente no me dé corte y me guste recibir pero también dar, pero sobre todo para que me sienta seguro y orgulloso de lo que valgo. Mi autoestima saldrá ganando.
* Como reflexiones finales deciros que en todo momento debemos procurar transmitir optimismo, seguridad y confianza, quizá es lo que más necesitan en la etapa vital que están viviendo. Si somos unos padres gruñones que sólo sabemos quejarnos por todo, que siempre estamos “rallando” con lo mismo, que somos incapaces de ver lo positivo de sus cosas o de las nuestras, seguramente estaremos levantando sin querer un muro que impida no sólo la comunicación sino también un desarrollo adaptativo y adecuado. Algunas expresiones, que usamos demasiado a menudo, como: “Estoy harto de ti”, “Eres incapaz de hacerlo”, “Aprende de tu hermano”, “Me matas a disgustos”. no propician el diálogo, sino todo lo contrario pues frustran, deprimen, generan ansiedad y sobre todo bloquean el aprendizaje y el desarrollo psicológico. Mucho mejor adoptar una actitud optimista y decir cosas como: “Estoy seguro de que eres capaz de hacerlo”, “Estoy muy orgulloso de ti”, “Observa, cada día lo haces mejor”, “Tú lo lograrás” “Inténtalo, seguro que lo consigues” “No importa si cometes errores, todos aprendemos de los errores” “No te preocupes, ya lo conseguirás, todo el que se esfuerza lo consigue”.,fijo que hablaremos más con nuestros hijos, porque encontrarán en nosotros unos padres con los que se puede hablar, en los que se puede confiar y sobre todo estaremos generando seguridad en sí mismos y autoestima.
Por último recordaros que la mejor escuela de la vida es el ejemplo de los padres.
* A los hijos les son mucho más útiles los ejemplos, a través de nuestro comportamiento, que las teorías.
* La misión de los padres es orientarles, aclarar sus ideas, amarles, comprenderles, incentivarles, ayudarles… Pero quizás y lo más importante es, sin lugar a dudas, ser un buen modelo para nuestros hijos. No escatiméis esfuerzos pues el beneficio será para todos.
Autora: : Dª Ana Mª Bastida de Miguel
Licenciada en Psicología – Máster en Psicología Clínica
Psicoterapeuta por la EFPA/COP (Certificado Europeo de Psicóloga Especialista en Psicoterapia)
Postgrado Universitario en Medicina Psicosomática y Psicología de la Salud
Miembro del SEPCyS (Sociedad Española de Psicología Clínica y Salud)
Miembro de la SEPD (Sociedad Española de Patología Dual)
Colegiada R-00478 / PAM-008

domingo, 2 de diciembre de 2012

La Navidad se acerca… ¿Cúales son los regalos idóneos para los niños?

Las fiestas de Navidad son muy especiales para los niños gracias a la llegada de personajes mágicos como Papá Noel o los Reyes Magos, además de los regalos, las reuniones familiares, el tener dos semanas de vacaciones con tiempo para el descanso y la diversión, hacen que esas épocas sean especiales para los pequeños de la casa.
Cuando llegan las fechas los niños empiezan a escribir la cara a los Reyes Magos y piden multitud de juguetes y, debido a la influencia de la publicidad, es frecuente que pidan juguetes que no son adecuados para ellos. Nuestro papel como padres pasa por dialogar con ellos para que pidan juguetes que además de ser de su agrado cumplan una función lúdica y educativa.

A la hora de seleccionar los juguetes intentaremos que estos sean:
. Divertidos y educativos
. Elegidos en función de las preferencias del niño y de su edad, no de las preferencias de quien lo regala
. Seguros- que cumplan la normativa CE que sean sólidos, seguros, asépticos y duraderos.
. Que permitan desarrollar capacidades específicas de los niños como el movimiento, el lenguaje, la creatividad, la memoria, razonamiento lógico y espacial…
. Evitar juguetes que fomenten comportamientos agresivos, sexistas o intolerantes.
. Elegir aquellos que favorezcan aspectos positivos del niño o la niña y que favorezcan el juego compartido con padres, hermanos y amigos
. Si el niño tiene mucha ilusión por un regalo recordar que con frecuencia se agotan y es recomendable que al menos uno de los que traigan los Reyes Magos o Papá Noel se ajuste a la petición de los menores.
. Los juguetes más adecuados en función de la edad y del nivel de desarrollo:
Desde el nacimiento hasta los 6 meses:
Los juguetes deben estimular todas las áreas relacionadas con “sus sentidos” (ver, oír, tocar, “chupar”), ya que es a través de ellos como conocen el mundo que les rodea. Con estas actividades inician la relación con los objetos, etapa fundamental en su desarrollo.
Juguetes que cumplen los requisitos anteriores son:
- Sonajeros, manoplas y calcetines con sonido / Carruseles musicales / Peluches con sonido / Móviles de cuna / Mordedores / Muñecos de goma / Cadena de muñecos ensartados en una goma que se sujetan a la silla de paseo.
De los 6 a los 12 meses:
El niño comienza a sentarse, gatear e incluso empieza a ponerse de pie con ayuda y algunos incluso dan sus primeros pasos. En estos meses, predomina el área de movimiento
- Andadores / Pequeño gimnasio de actividades / Alfombra de actividades / Pelotas sonoras o luminosas / Pelotas pequeñas blandas / Peonzas grandes / Juguetes suaves (tela o peluche) que se desplazan, emiten sonidos, luces… / Juguetes de plástico para la hora del baño / Muñecas de trapo / – Encajables grandes (por ejemplo, series de cubos de distintos tamaños que encajan unos en otros y sirven también para apilarse, o pirámides de anillas).
De los 12 meses a los 2 años:
- Correpasillos / Arrastres / Tableros de actividades / Pelotas / Pequeñas sillitas / Encajables grandes para comenzar a hacer pequeñas construcciones / Juguetes para encajar figuras / Cubos y palas / Juguetes para el baño / Platos y cucharas de plástico / Teléfono de juguete / – Coches, camiones / Muñecos y peluches / Juguetes suaves (tela y peluche) que se desplazan, emiten sonidos, luces / Libro de imágenes simples en cartón duro o tejidos plastificados / Cuentos con texturas y sonidos.
De los 2 a los 4 años:
- Correpasillos, triciclos, bicicleta con ruedines, coches de pedales/ -Carretilla / Cubo, pala y rastrillo / – Cochecito de muñecas/ – Juguetes de imitación de la vida diaria batería de cocina, médicos, banco de carpintero / Construcciones y encajes de formas sencillas / Rompecabezas de piezas grandes / Juguetes con códigos de colores (llaves grandes de colores que abren la puerta del mismo color) / asociaciones sencillas (colores y formas) / Juguetes más complejos, con personajes, etc. donde ellos puedan comenzar a imaginar y crear sus propias historias / Libros de imágenes grandes / Cuentos interactivos donde deban apretar algún botón cuando aparece un dibujo, etc. / Cassette con micrófono / Grabaciones de canciones y cuentos / Juguetes para emitir sonidos como tambores, guitarras, etc. / Peluches/muñecos con sonido, canciones./ Muñecas con vestidos / accesorios para jugar con las muñecas / – Títeres/Desarrollo artístico plastilina / Lápices de colores / Pintura de dedos / Pizarra.
De los 4 a los 6años:
- Bicicleta con ruedines y accesorios, patinetes / diana con pelotas pequeñas con velcro / juego de tenis con pelota sujeta a una goma y otros juegos de deportes adaptados / disfraces / pinturas de maquillaje / juguetes de oficios y actividades de adultos: cajas de herramientas, de enfermera, médico, etc./ accesorios deportivos: balones, raquetas, canastas, etc. /juegos de construcciones / rompecabezas / pizarra. / pinturas, pinceles, acuarelas, estuches/ pupitres infantiles / plastilina y moldes/ libros para colorear y de pegatinas / plantillas de figuras para dibujar/ juguetes y muñecos para montar y desmontar/ casa de muñecas y muñecos pequeños que simulen acciones/teatros de marionetas y títeres/ accesorios para simular actividades domésticas: cocinitas y alimentos de plástico, plancha y tabla para planchar, caja registradora, juegos de tricotar/ garajes y cochecitos, coches de bomberos/trenes con vías/ juegos de organizar: pueblos, garajes, ciudades, granjas/caleidoscopio/ juegos de memoria visual/ dominó de colores y formas sencillas/juegos de mesa competitivos: parchís, oca, inicio en juegos de cartas/Juegos de habilidad como por ejemplo colocar objetos en el juguete sin que se caigan, meter piezas en ranuras con cuidado/cuerda para saltar/ construcciones de casas y castillos/ cocinitas y vajillas infantiles /mecano de piezas grandes. /vehículos en miniatura/ microscopio infantil /reloj de juguete/grabaciones de cuentos y canciones /ibros de historias cortas e ilustradas.
De 6 a 12 años
A partir de los seis años, y casi hasta los nueve, los niños tratan de demostrar su fuerza. Les gusta competir con sus iguales para averiguar su propio valor. Los juguetes utilizados para el ejercicio físico les ayudarán a liberar su tensión.
También son juguetes muy apropiados para esta edad aquéllos que favorezcan la habilidad, la atención y la capacidad creadora, la destreza y la imaginación y, sobre todo, la afirmación individual.
También les divierten los juegos con los demás (con terceras personas) en los que hay que cumplir unas reglas.
De seis a nueve años son casi imprescindibles la bicicleta, los
patines, las canicas, los aviones, las construcciones, el yo-yo, los juegos de letras, los telares, las costuras, los títeres y marionetas, las cajas para engarzar collares, los kits para el cuidado de la naturaleza (con casa incluida para pájaros), los solitarios, los juegos de mesa con preguntas y respuestas sobre distintas materias, los rompecabezas, loterías y todo aquello que se pueda coleccionar.
A partir de los nueve años y hasta los doce son muy importantes los juegos que anticipan situaciones adultas profesionales, como por ejemplo, los de química, electricidad o el microscopio. Resultan también muy positivos aquéllos que fomentan las actividades en equipo, sean deportivas o intelectuales.
Las construcciones, los mecanos a motor, las cometas, la iniciación en el modelismo (realizando aviones, barcos, casitas de muñecas y sus muebles en miniatura) y el coleccionismo de sellos, monedas, mariposas o rocas minerales, o los instrumentos musicales pueden ser el inicio de un “hobby” que dure toda la vida.
Más de 12 años
A esta edad comienza a desaparecer la necesidad de jugar. Es el momento de estimular las aficiones que se hayan ido adquiriendo a lo largo de la niñez o de investigar en distintas actividades que faciliten el ocio.
La principal tarea de esta etapa es la construcción de la propia identidad. Se trata de elaborar un proyecto vital en las distintas esferas de la vida adulta.
Es muy importante colaborar con los adolescentes en la consecución de estos objetivos, porque cuando no disponen de oportunidades positivas para establecer su identidad pueden resolver la tarea identificándose plenamente con ideologías o grupos de referencia negativos o absolutistas.
Todo aquello que fomente sus aficiones (los libros, la música, la ropa y los videojuegos) son los mejores regalos que se les puede hacer

jueves, 15 de noviembre de 2012

TESTEANDO LOS ANIMALES


DESCUBRE AL ANIMAL QUE SE ESCONDE



ENCICLOMEDIA

ANIMALES VERTEBRADOS (Notebook Descargable)


ECOSISTEMAS



CATEDU

ECOSISTEMAS TERRESTRES


SM
SM

CÓDIGO: 113469- TEMA 6

ANIMALES INVERTEBRADOS



AGREGA

ANIMALES VERTEBRADOS



AGREGA

ANIMALES VERTEBRADOS


Los_animales_vertebrados

ANIMALES INVERTEBRADOS


Este recurso esta diseñado para 5º pero considero que también puede trabajarse con alumn@s de 4º

JCCM CUADERNIA

CADA SER VIVO EN SU LUGAR



E-LEARNING FOR KIDS

ECOSISTEMAS



CATEDU

ECOSISTEMAS TERRESTRES


SM
SM

CÓDIGO: 113469- TEMA 6

LAS PLANTAS



AGREGA

ALIMENTOS VEGETALES



CUADERNIA JCCM

Si quieres descargarte la unidad didáctica lo puedes hacer desde aquí

LAS PLANTAS


CADA SER VIVO EN SU LUGAR



E-LEARNING FOR KIDS

LOS FRUTOS



PERUEDUCA

LAS PLANTAS


Las plantas

LAS PLANTAS



CARAMBOLO

LAS PLANTAS


AGREGA
AGREGA